ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α΄ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΚΑΙ ΜΟΝΤΕΡΝΙΣΜΟΣ


ΠΟΙΗΤΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ
ΜΕΡΟΣ Α΄

ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ, ΚΡΗΤΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ, ΡΟΜΑΝΤΙΣΜΟΣ(ΕΠΤΑΝΗΣΙΑΚΗ ΣΧΟΛΗ/ ΦΑΝΑΡΙΩΤΕΣ)

Διδ.: Α. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ
ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ
  • Απρόσωπη ποίηση.
  • Ο δημιουργός της είναι άγνωστος, ανώνυμος.
  • Προφορική παράδοση (από στόμα σε στόμα).
  • Διακρίνεται στις παρακάτω κατηγορίες:
  1. Παραλογές (μεγάλα αφηγηματικά τραγούδια με παραμυθικό στοιχείο)
  2. Ακριτικά τραγούδια,
  3. Του Χάροντα -του Κάτω Κόσμου
  4. Ιστορικά τραγούδια (πολεμικές συγκρούσεις, αλώσεις πόλεων, πολιορκίες)
  5. Κλέφτικα τραγούδια
 Χαρακτηριστικά:
  1. επαναλήψεις
  2. ιαμβικό μέτρο (κάποιες εξαιρέσεις) & 15/σύλλαβος στίχος.
      Ο στίχος χωρίζεται σε 2 ημιστίχια (στην 8η συλλαβή)
          Από μακριά τη χαιρετά // και από κοντά της λέγει
                                                  8
  3.  το 2ο ημιστίχιο αποτελεί αναδίπλωση (συχνά)/επανάληψη το 1ου
          Εδώ είσαι σκλάβα του πασά, σκλάβα των Αρβανίτων
  4.  η ομοιοκαταληξία είναι σπάνια (μόνο στα λιανοτράγουδα)
  5.  κάθε στίχος εκφράζει ολοκληρωμένο νόημα /νοηματική πληρότητα.        
      Υφίσταται δηλαδή η αρχή της ισομετρίας και αποκλείονται οι 
      διασκελισμοί (εκτός αν ο στίχος περιέχει κλητική προσφώνηση)
          Ο   Χάρος έτρωγε ψωμί, κι η κόρη τον κερνούσε
     !!! Ήλιε μου και τρισήλιε μου και κοσμογυριστή μου ...
 6.  δημοτική γλώσσα (χρήση ρήματος και ουσιαστικού) / πυκνός και λιτός λόγος (ελάχιστα επίθετα, όχι μακρηγορίες)
  7. άστοχα ερωτήματα
         Μήνα σε γάμο ρίχνονται, μήνα σε χαροκόπι;
  8. το θέμα του αδυνάτου.
       Όταν ασπρίσει ο κόρακας και γίνει περιστέρι
       θενά σε πάρω γι' άντρα μου, θενά σε κάνω ταίρι

       Αν τρέμουν τ΄ άγρια βουνά, να τρέμει το γεφύρι
       Κι αν πέφτουν τα άγρια πουλιά, μα πέφτουν οι διαβάτες
   9. ο παμψυχισμός (οι προσωποποιήσεις) / τα άψυχα συμπεριφέρονται 
       ως οντότητες, μιλούν , δρουν.
       Ο Όλυμπος και ο Κίσσαβος τα δυο βουνά μαλώνουν

Πηγή: Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α΄ Λυκείου
Λεξικό Λογοτεχνικών όρων

  10. Τυπικός αριθµός 3 - Νόµος των τριών : σε µια νοηµατική ενότητα παρουσιάζονται συνήθως τρία στοιχεία. Παρουσιάζονται είτε αριθµητικά είτε σε κλίµακα όπου το τρίτο είναι το καλύτερο ή το σηµαντικότερο :
         Πάνω στηµ πάνω γειτονιά έσιει τρεις αδερφάες,
          τηµ µιαλ λαλούν την Αδωρούν, την άλλην Αδωρούσαν,
          την τρίτην την καλλήττερηλ λαλούν τηρ Ροδαφνούσαν.
Ο αριθµός « τρία » είναι ιερός στη λαϊκή παράδοση και κλείνει µέσα του ειδική -µαγική δύναµη. Υπάρχει η πίστη ότι είναι φορέας επιτυχίας. Στη χρήση του αριθµού τρία συντέλεσε και η πίστη στην Αγία Τριάδα.
Και τα Πολλαπλάσια του 3 παρουσιάζονται συχνά στο λαϊκό λόγο :
     Σαράντα πέντε ( 3 Χ 15 < 5 Χ 3 > )µάστοροι κι εξήντα ( 3 Χ 20 )       
     µαθητάδες τρεις χρόνους εδουλεύανε στης Άρτας το γεφύρι »
11. Νόµος του « πάντες πλήν ενός»:
     Όλες οι µάνες τα παιδιά, όλες ευκές τους δίνουν,
     και µια µάνα, κακή µάνα το γιο της καταριέται
     Οι οχτώ αδελφοί δε θέλουνε κι ο Κωσταντίνος θέλει »


Η αρπαγή της γυναίκας του Διγενή
Κάτω στα ρούσια χώματα και σε βαθύ λιβάδι
εκεί σπέρνει ο Διγενής με τ’ ώριον του ζευγάρι.
Φακήν και ρόβιν έσπερνε, ταήν του ζευγαριού του.
Πουλάκιν πήγεν κι ήκατσεν στην όσκερην τ’ αλέτρου.
- «Εσύ σπέρνεις, βρε Διγενή, μα την καλή σου κλέψαν».
- «Αν την εκλέψανε εχτές, να πα’ να την γυρεύω,
αν την έκλεψαν σήμερα να κάμω την σποριά μου».
- «Εγώ σου λέω, Διγενή, πως την καλή σου κλέψαν».
Και το ζευγάριν ‘νέφηκε, στον στάβλον του πηγαίνει,
Παίρνει τ’ αργυροκλείδια του, τον στάβλον ξεκλειδώνει.
Τους στάβλους εξεκλείδωσε, τους μαύρους ενερώτα.
Όσοι μαύροι τον είδανε αίμαν εκατουρούσαν,
όσοι τον εκαλόδανε έπεσαν κι εψοφούσαν.
Ένας μαύρος, παλιόμαυρος, χίλιω χρονώ κοντιάρης
εστάθην και ‘ποκρίθην του σαν κάλλιο παλικάρι.
- «Αν είν’ για την κυρά καλή, εγώ να σου την φέρω,
γιατί με κρυφοτάιζε αφ’ τ’ ακριβό κριθάρι,
γιατί με κρυφοπότιζε μες σ’ αργυρή λεγένη.
Δέσε μου τη μεσίτσα μου με λαχουρί ζωνάρι·
σφίξε μου το κεφάλι μου με συρματένια τρίχα
κι αμέσως την κυρά καλή εγώ θα σου την εύρω»
Βιτσιά δίνει του μαύρου του και στα βλοΐδια φτάνει.
Ο μαύρος σιλιμούντρησε, κι η κόρη γνώρισέν το.
-«Πάψε, παπά, τα γράμματα και, διάκο, τα βαγγέλια
κι ο μαύρος μου σιλιμουντρά κι ο Διγενής είν’ κι ήρτε»
Κι ο μαύρος εγονάτισε κι επάνω του την πήρε.
Κι όσο να πουν, για δείτε το! παίρνει σαράντα μίλια
κι όσο να πούνε, πιάτε το! μήτ’ ήτο μήτ’ εφάνη.

  1. Σε ποια κατηγορία ανήκει το παραπάνω δημοτικό τραγούδι;

  1. Ποια μορφολογικά χαρακτηριστικά διαπιστώνετε; (στίχος, λέξη)



                                                                                                                     













    ΚΡΗΤΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ


ΠΡΩΙΜΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ:
  • Η βυζαντινή παράδοση επιβιώνει στη γλώσσα, στη στιχουργία και στα θέματα
  • Επίδραση της Αναγέννησης
  • Θέματα: έρωτας, θάνατος και παροδικότητα ζωής, σάτιρα των σύγχρονων ηθών
  • Εμφανές το κρητικό γλωσσικό ιδίωμα

ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΑΚΜΗΣ:
  • Τα έργα της περιόδου είναι θεατρικά (εκτός από τη Βοσκοπούλα και τον Ερωτόκριτο)
  • Η γλώσσα είναι η κρητική διάλεκτος της εποχής
  • Οι ποιητές έγραφαν τα έργα βασισμένοι σε δυτικό κυρίως ιταλικό πρότυπο.


ΟΚατζούρμπος είναι η κορυφαία από τις κωμωδίες του κρητικού θεάτρου. Γράφτηκε από το Γεώργιο Χορτάτση στο τέλος του 16ου αι. και ακολουθεί τα πρότυπα της ιταλικής κωμωδίας των χρόνων της Αναγέννησης. Η υπόθεση της κωμωδίας είναι υποτυπώδης: Δυο νέοι, ο Νικολός και η Κασσάνδρα, αγαπιούνται, αλλά η Πουλισένα, ψυχομάνα της Κασσάνδρας, θέλει να την παντρέψει με τον πλούσιο γερο-Αρμένη, για να κερδίσει χρήματα. Τελικά αποκαλύπτεται ότι η Κασσάνδρα είναι η κόρη του Αρμένη, που την είχαν αρπάξει οι Τούρκοι. Έτσι η κωμωδία τελειώνει με το γάμο των δυο νέων. Η αξία της κωμωδίας δεν οφείλεται στην υπόθεση, αλλά στα κωμικά ευρήματα, στους κωμικούς τύπους και στις κωμικές καταστάσεις, καθώς και στη γρήγορη δράση, τη ρέουσα γλώσσα και τον καλλιεργημένο στίχο.
Στη σκηνή που ακολουθεί βλέπουμε τον Κουστουλιέρη και τον υπηρέτη του Κατζούρμπο. Ο πρώτος είναι ο τύπος του φαφλατά, καυχησιάρη στρατιωτικού που όλο παινεύεται για την παλικαριά και για τα κατορθώματά του, ενώ στην πραγματικότητα είναι δειλός και απόλεμος, «παλικάρι της φακής» που λέει ο λαός. Παρόμοιους τύπους έχει δώσει η Νέα Αττική Κωμωδία και ο Λατίνος κωμικός ποιητήςΠλαύτος στην κωμωδία του Miles gloriosus (=καυχησιάρης στρατιωτικός). Ο Κατζούρμπος είναι ο τύπος του αστείου υπηρέτη.
ΚΟΥ.   
Κατζούρμπο, θες να 'ρθείς κι εσύ στη μάχη μετά μένα;
Και τάσσω σου μ' ονόματα να βγούμε παινεμένα.

ΚΑ. 
'Σ ποια μάχη;
ΚΟΥ.  
Εκεί οπού πολέμου, τ' αυτιά σου να γρικούσι
χίλια ταμπούρλα 'ς μια μερά κι εις άλλη να χτυπούσι,
χίλιες 
λουμπάρδες να βρόντου, και χίλιες στον αέρα
5

παντιέρες ομορφότατες να βλέπεις πάσα μέρα·
χέρια και πόδια να θωρείς 'ς τσι κάμπους να κυλιούνται,
κι αρίφνητες 
αρκουμπουζιές τριγύρω να γκρικούνται,
να σκοτεινιάσου οι ουρανοί κι ο κόσμος να τρομάσσει,
κι όσο μπορεί πάσα κιανείς στον πόλεμο να 
ράσσει.
10
ΚΑ. 
Συμπάθησ' μου, δεν έρχομαι 'ς τέχνη που δεν μ' αρέσει
έφευγα, αν ήμουν εδεκεί, στω λουμπαρδιών τη μέση.
Να πάγω; μη, για το Θεό! και 
πάντεσμη θωρούσι
τα βόλια τους με το θυμό σε ποια μερά χτυπούσι;
γη πάντες θέλω εγώ πολλά; ένα 
μιτσό με φτάνει,
15

όπου κι α μ' εύρει, πάραυτα ζιμιό να μ' αποθάνει.
Άμε στη μάχη 
πούρι εσύ, οπού 'σαι παλικάρι,
κι όλες του κόσμου τις τιμές 
έπαρ' εσύ μαγάρι,
κι εγώ στη χώρα κάθομαι, σαν είμαι μαθημένος.
Δεν έχω χρεία από 
μαλιές να βγαίνω παινεμένος.
20
ΚΟΥ.
Κακόμοιρε κι ατύχουλα, σα μποθρακός δε βγαίνεις
ποτέ σου μέσα 
οχ τα πηλά, μα μέσα κει απομένεις!
Οϊμέ, κι ας ήμουν εδεκεί, να μπω να πολεμήσω
σ' ένα φουσάτο μοναχός, τρακόσους να ξεσκίσω
σολδάδους και τσαούσηδες, και χίλιους γιανιτσάρους
25

με μια θωριά αγριότατη να διώξω σα γαϊδάρους,
και το σπαθί μου σε καρδιές πασάδων να χορτάσω,
και του Σουλτάνου του Μεεμέτ τα γένια ν' ανασπάσω!
Πηγή: Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α΄ ΛΥΚΕΙΟΥ

??? Αφού διαβάσετε και το εισαγωγικό κομμάτι για τον Κατζούρμπο καταγράψτε τα χαρακτηριστικά της Κρητικής Λογοτεχνίας στο παραπάνω απόσπασμα.


ΡΟΜΑΝΤΙΣΜΟΣ

  • Από τα πιο σημαντικά κινήματα που επηρέασε τη Λογοτεχνία, τη ζωγραφική, τη μουσική
  • Κυριάρχησε στην αγγλική, γαλλική και γερμανική λογοτεχνία από τα τέλη του 19ου αι. και ως τα μισα του 19ου αι. Στην Ελλάδα εμφανίζεται με καθυστέρηση
  • Συγκρούεται με τον κλασικισμό και το ορθολογικό πνεύμα του διαφωτισμού


  • Βασικά χαρακτηριστικά ρομαντισμού:
  1. Αμφισβητείται η τυποποίηση, οι κανόνες, η παράδοση
  2. Υιοθετεί το συναίσθημα, τη φαντασία, το απόλυτο, το υπερβολικό, το συγκινησιακό, το ιδανικό
  3. Χαρακτηρίζεται από το ασαφές, το υπερφυσικό, το υποβλητικό (νυχτερινά φεγγαρόλουστα φεγγάρια, μακάβριες εικόνες θανάτου,...)
  4. Χαρακτηρίζεται από τη μελαγχολία και την απαισιοδοξία
  5. Χαρακτηρίζεται από νοσταλγική διάθεση -- !!! όχι όμως για το παρελθόν
  6. Βασικό στοιχείο είναι η εικόνα
  7. Καταργούνται οι παραδοσιακοί κανόνες
  8. Παρατηρείται ποιητικός ρυθμός στην πεζογραφία, πεζολογική μορφή στην ποίηση
  9. Έντονη η παρουσία του “εγώ” - ατομικιστικός /εγωκεντρικός χαρακτήρας
  10. Θέματα: θεός, φύση, περιπέτεια, έρωτας (καταδικασμένος/μελαγχολικός), ηρωισμός, αγώνες για ελευθερία,.../ ή μυθολογικά θέματα


ΕΠΤΑΝΗΣΙΑΚΗ ΣΧΟΛΗ:
ΚΟΙΝΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΣΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΤΑΝΗΣΙΩΝ:
  • Λατρεία της θρησκείας, της πατρίδας, της γυναίκας και της φύσης
  • Δημοτική γλώσσα
ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΣΟΛΩΜΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣ ΚΑΛΒΟΣ
Αριστοτέλης Βαλαωρίτης
Λορέντζος Μαβίλης
ΕΛΕΥΘΕΡΟΙ ΠΟΛΙΟΡΚΗΜΕΝΟΙ ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΣΟΛΩΜΟΣ

Άκρα του τάφου σιωπή στον κάμπο βασιλεύει.
Λαλεί πουλί, παίρνει σπυρί κι η μάνα το ζηλεύει.
Τα μάτια η πείνα εμαύρισε στα μάτια η μάνα μνέει
στέκει ο Σουλιώτης ο καλός παράμερα και κλαίει.
"Έρμο τουφέκι σκοτεινό, τι σ' έχω 'γώ στο χέρι;
Οπού συ μου 'γινες βαρύ κι ο Αγαρηνός το ξέρει".

   
ΕΙΣ ΑΓΑΡΗΝΟΥΣ ΑΝΔΡΕΑΣ ΚΑΛΒΟΣ
    Ένας Θεός και μόνος
αστράπτει από τον ύψιστον
θρόνον· και των χειρών του
επισκοπεί τα αιώνια
άπειρα έργα.
    Κρέμονται υπό τους πόδας του
πάντα τα έθνη, ως κρέμεται
βροχή έτι εναέριος
εν ω κοιμώνται οι άνεμοι
  της οικουμένης.
    Αλλ' η φωνή του ακούεται,
φωνή δικαιοσύνης,
και η ψυχαί των ανόμων
ως αίματος σταγόνες
πέφτουν 'ς τον άδην.
    Των οσίων τα πνεύματα
ως αργυρέα ομίχλη
τα υψηλά αναβαίνει,
και εις ποταμούς διαλύεται
φωτός και δόξης.



  • Ποια κοινά στοιχεία και διαφορές διαπιστώνετε στο ποίημα του Σολωμού και στο ποίημα του Κάλβου;
  • Ακολουθούν κάποιες από τις αρχές του Ρομαντισμού; Ποιες είναι αυτές;


Λορέντζος Μαβίλης
Μούχρωμα
Φυσάει τ' αεράκι μ' ανάλαφρη φόρα
και τες τριανταφυλλιές αργά σαλεύει·
στες καρδιές και στην πλάση βασιλεύει
ρόδινο σούρουπο, ώρα μυροφόρα,
χρυσή θυμητικών ονείρων ώρα,
που η ψυχή τη γαλήνη προμαντεύει,
την αιώνια γαλήνη, και αγναντεύει
σα για στερνή φορά κάθε της 
γνώρα
αξέχαστη· ξανθές κρινοτραχήλες
αγάπες, γαλανά βασιλεμένα
μάτια
 ογρά και φιλιά και ανατριχίλες
και δάκρυα· πλάνα δώρα ζηλεμένα
της ζήσης, που αχνοσβιέται και τελειώνει
σαν το θαμπό 
γιουλί που ολοένα λιώνει.


Ανάλυση/παρουσίαση από την ομάδα του Ρομαντισμού
Σε αυτό το λογοτεχνικό έργο συναντάμε τα παρακάτω χαρακτηριστικά του Ρομαντισμού: 

  1.  Ρομαντική διάθεση που φτάνει ως την απαισιοδοξία και την έμμονη ιδέα του θανάτου

             τη γαλήνη προμαντεύει,
             την αιώνια γαλήνη, και αγναντεύει
             σα για στερνή φορά κάθε της
 γνώρα
    1. Νοσταλγική διάθεση
      χρυσή θυμητικών ονείρων ώρα,
      που η ψυχή τη γαλήνη προμαντεύει,
      την αιώνια γαλήνη,
    2. Συναίσθημα (φαντασία)
      η ψυχή τη γαλήνη προμαντεύει,
      μάτια ογρά και φιλιά και ανατριχίλες

    3. Υπάρχει ομοιοκαταληξία -σταυρωτή
      φόρα – μυροφόρα
      σαλεύει -βασιλεύει

    4. Θέμα: (ο έρωτας/διόρθωση ) κυριαρχεί το φευγαλέο της ανθρώπινης ύπαρξης. Το ποιητικό υποκείμενο βρίσκεται σε κατάσταση μετεωρισμού ανάμεσα στο φως και το σκοτάδι, τη ζωή και το θάνατο
      πλάνα δώρα ζηλεμένα
      της ζήσης, που αχνοσβιέται και τελειώνει
      σαν το θαμπό 
      γιουλί που ολοένα λιώνει.

    5. Γλώσσα: δημοτική

    6. Στίχος: έμμετρος στίχος

      Παπαδόπουλος Κων/νος
ΦΑΝΑΡΙΩΤΕΣ/ ΡΟΜΑΝΤΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ:
Χαρακτηριστικά του Ρομαντισμού της Αθηναϊκής Σχολής:
  • Στροφή προς το ένδοξο παρελθόν
  • Γλώσσα καθαρεύουσα
  • Μελαγχολική διάθεση
  • Χαλαρή έκφραση που μερικές φορές φτάνει στην προχειρολογία
  • Ύφος πομπώδες
ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΖΑΛΟΚΩΣΤΑΣ
>> Γράφει άλλοτε στην καθαρεύουσα, άλλοτε στη δημοτική

Η αναχώρησή της

Ξυπνώ και μου είπαν, έφυγεν η κόρη που αγαπούσα,
          και κατεβαίνω στο γιαλό,
          τη θάλασσα παρακαλώ
          την πικροκυματούσα.
- Εγώ τα πρωτοδέχθηκα τ' αφράτα της τα κάλλη,
          μου είπε ένα κύμα, και γι' αυτό
          με πόθο και με γογγυτό
          φιλώ το περιγιάλι.
- Τα μάτια της, ερώτησα, μην ήταν δακρυσμένα;
          Ένα άλλο κύμα μου μιλεί:
          - Σαν το χαρούμενο πουλί
          επήγαινε στα ξένα.
Το τρίτο κύμα ερώτησα: - Εμέ γιατί ν' αφήση
          να κλαίγω και να λαχταρώ;
          Περνάει το κύμα το σκληρό
          χωρίς να μου μιλήση.

Ανάλυση/παρουσίαση από την ομάδα του Ρομαντισμού

  • Θέμα: ο έρωτας (μελαγχολικός/καταδικασμένος). Αυτό φαίνεται μέσα από τον τρόπο με τον οποίο εκφράζεται για την κόρη που έφυγε, αλλά και από την περιγραφή της
       Το τρίτο κύμα ερώτησα: - Εμέ γιατί ν' αφήση
           να κλαίγω και να λαχταρώ;
           Περνάει το κύμα το σκληρό
           χωρίς να μου μιλήση.
  • Υπάρχει χαλαρή έκφραση, αλλά όχι στο σημείο να φτάνει σε προχειρολογία
  • Χρησιμοποιεί δημοτική γλώσσα
  • Υπάρχει σταυρωτή ομοιοκαταληξία
    αγαπούσα – πικροκυματούσα
       γιαλό – παρακαλώ
  • Υπάρχει ποιητικός ρυθμός/ έμμετρος στίχος και εικόνες (λυρισμός)
      κατεβαίνω στο γιαλό,
      φιλώ το περιγιάλι.
Παπαδόπουλος Κων/νος, Παντουλούφος Νίκος, Πασοπούλου Μαρία, Πατσάρας Κων/νος,
Μωραϊτου Αγνή-Μαρία

Στις παραπάνω παρουσιάσεις θα μπορούσαμε με βάση τα χαρακτηριστικά του Ρομαντισμού να προσθέσουμε ή να διαφοροποιήσουμε κάτι;



                                                                                                                          










ΜΕΡΟΣ Β΄
ΠΑΡΝΑΣΣΙΣΜΟΣ, ΣΥΜΒΟΛΙΣΜΟΣ, ΜΟΝΤΕΡΝΙΣΜΟΣ-ΥΠΕΡΡΕΑΛΙΣΜΟΣ
Διδ.: Α. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ


Π ΑΡΝΑΣΣΙΣΜΟΣ
Νέα Αθηναϊκή Σχολή (γενιά του 1880)
Λογοτεχνικό κίνημα που εμφανίζεται στη Γαλλία στα μέσα του 19ου αι. ως στο Ρομαντισμό.
  • Δίνει μεγάλη σημασία στην ακρίβεια της έκφρασης και στη λεπτομέρεια
  • Καλλιεργεί ποίηση απρόσωπη και αντικειμενική,
  • Υιοθετεί απόλυτα ισορροπημένο και ψυχρό ποιητικό τόνο (ποίηση χωρίς αληθινή ζωή, χωρίς ανθρώπινη παρουσία, χωρίς συναίσθημα)
  • Επιδιώκει την απουσία κάθε συναισθήματος, πάθους, έντασης. Οι Έλληνες παρνασσικοί διατήρησαν αρκετά το συναίσθημα στην ποίησή τους κυρίως όσον αφορά κάποια υποκειμενική στάση απέναντι στα θέματά τους.
  • Επιδιώκει να εκφράσει την ηρεμία, τη γαλήνη , την απάθεια. Οι Έλληνες παρνασσικοί δεν έφτασαν ποτέ στην τέλεια απάθεια.
  • Υιοθετεί την πλαστικότητα και την αρμονία της κλασικής τέχνης
  • Ενδιαφέρεται υπερβολικά για τη μορφή
  • Σέβεται τους ρυθμικούς, μετρικούς και στιχουργικούς κανόνες
  • Επεξεργασία του στίχου
  • Ομοιοκαταληξία
  • Θέματα: μυθολογία, ιστορία, χαμένοι πολιτισμοί της αρχαιότητας (ελληνικός και ινδικός πολιτισμός )
  • Δημοτική γλώσσα (γενιά του δημοτικισμού)
  • Απλότητα στην έκφραση, καθημερινότητα, θέρμη της καθημερινής ομιλίας
    Έλληνες ποιητές που έγραψαν κυρίως παρνασσιακά ποιήματα
    Κωστής Παλαμάς, Ιωάννης Γρυπάρης,
    Γεώργιος Δροσίνης, Αριστομένης Προβελέγγιος,
    Λορέντζος Μαβίλης,
    Άγγελος Σικελιανός, Κώστας Βάρναλης (μεταγενέστεροι), ...


ΚΩΣΤΗΣ ΠΑΛΑΜΑΣ Η ΑΓΟΡΑ
Πάντα διψᾷς −ὅπως διψάει τὸ πρωτοβρόχι
Στεγνὴ καλοκαιριὰ −τὸ βλογημένο σπίτι,
Καὶ μια κρυφὴ ζωὴ σὰ δέηση ἐρημίτη,
Ἀγάπης καὶ ἀρνησιᾶς ζωοῦλα σὲ μιὰ κώχη.
Διψᾷς καὶ τὸ καράβι ποὺ τὸ πέλαο τὄχει
Κι ὅλο τραβάει μὲ τὰ πουλιὰ καὶ μὲ τὰ κήτη,
Κ' εἶναι μεστὴ ἡ ζωή του μ' ὅλο τὸν πλανήτη·
Καὶ τὸ καράβι καὶ τὸ σπίτι σοῦ εἶπαν. "Ὄχι!
Μήτε ἡ παράμερη εὐτυχιὰ ποὺ δὲ σαλεύει,
Μήτε ἡ ζωὴ π' ὅλο καὶ νέα ψυχὴ τῆς βάνει
Κάθε καινούργια γῆ καὶ κάθε νιὸ λιμάνι·
Μόνο τἀλάφιασμα τοῦ σκλάβου ποὺ δουλεύει·
Σέρνε στὴν ἀγορὰ τὴ γύμνια τοῦ κορμιοῦ σου,
Ξένος καὶ γιὰ τοὺς ξένους καὶ γιὰ τοὺς δικούς σου."
1896
Από τη συλλογή Η Ασάλευτη Ζωή



  • Το ποίημα είναι σονέτο (=λυρικό ποίημα που αποτελείται από 14 στίχους που κατανέμονται σε 4 στροφές/οι 2 πρώτες 4στιχες , οι 2 τελευταίες 3στιχες, μέτρο ιαμβικό με 11σύλλαβους στίχους, ομοιοκαταληξία σταυρωτή στις 2πρώτες στροφές, με ποικίλους συνδυασμούς στις άλλες 2 στροφές)
  • Μόνο τ΄ αλάφιασμα του σκλάβου ...” : η εικόνα του δούλου στην αρχαία αγορά. Απεικονίζει τη δική του καθημερινότητα: “ ... ο ποιητής πιεζόταν από οικονομικές ανάγκες και υποχρεωνόταν να εργάζεται σκληρά αρθρογραφώντας στα διάφορα αθηναϊκά έντυπα για να επιβιώσει”.

    ?? Ποια χαρακτηριστικά του Παρνασσισμού και /ή της Νέας Αθηναϊκής Σχολής διαπιστώνετε στο ποίημα του Παλαμά; (κοινά σημεία/διαφοροποιήσεις)



                                                                                                                         













Ιωάννης Γρυπάρης
Εστιάδες

στιάδες

Βαθι᾿ ἄκραχτα μεσάνυχτα, τρισκότεινοι οὐρανοὶ
πάν᾿ ἀπ᾿ τὴ Πολιτεία τὴ κοιμισμένη
κι ἄξαφνα σέρνει τοῦ Κακοῦ τὸ Πνεῦμα μία φωνή,
-τρόμου φωνή- κι ὅλοι πετιοῦνται αλαλιασμένοι.
-«Ἒσβησ᾿ ἡ ἄσβηστη φωτιά!» κι ὅλοι δρομοῦν φορὰ
τυφλοὶ μέσα στὴ νύχτα νὰ προφτάσουν,
ὄχι μ᾿ ἐλπίδα πὼς μπορεῖ νἆν᾿ ψεύτρα ἡ συμφορὰ
παρὰ νὰ δοῦν τὰ μάτια τους καὶ τὴ χορτάσουν.
Θαρρεῖς νεκροὶ κι ἀπάρηασαν τὰ μνήματ᾿ ἀραχνὰ
σύγκαιρα ὀρθοὶ γιὰ τὴ στερνὴ τὴ κρίση,
κι ἐνῷ οἱ ἀνέγνωμοι σπαρνοῦν μὲς σὲ κακὸ βραχνὰ
μὴ τύχει, τρέμουνε, κανεὶς καὶ τοὺς ξυπνήσει.
Μ᾿ ἕνα μονόχνωτο ἀναφυλλητὸ σκυφτοὶ
πρὸς τῆς Ἑστίας τὸ ναὸ τραβοῦνε
καὶ μπρὸς στὴ πύλη διάπλατα τὴ χάλκινη ἀνοιχτῆ
ἕνα τὰ μύρια γίνονται μάτια νὰ ιδοῦνε.
Καὶ βλέπουν: μὲ τῆς γνώριμης ἀρχαίας τῶν ἀρετῆς
τὸ σχήματ᾿ ἀνωφέλευτο ντυμένες
στὸν προδομένο τὸ βωμὸ ἐμπρὸς γονυπετεῖς
τὶς Ἐστιάδες τὶς σεμνές, μὰ κολασμένες.
Τὸ κρῖμα τους ἐστάθηκεν ἄβουλη ἀνεμελιὰ
κι ἀραθυμιὰ -σὰν τῆς δικῆς μας νιότης!
Μὰ ἡ Ἅγια ἡ Φωτιά, μιὰ πού ᾿σβησε, δὲ τὴν ἀνάβει πλιὰ
ἀνθρώπινο προσάναμμα ἢ πυροδότῃς.
Κι ὅσο κι ἂν μὲ τὶς φοῦχτες των σκορπίζουν στὰ μαλλιὰ
μὲ συντριβὴ καὶ μὲ ταπεινοσύνη,
τοῦ κάκου! Στὴ χλιὰ χόβολη καὶ μὲς στὴ στάχτη πλιὰ
σπίθας ἰδέα οὐδ᾿ ἔλπιση δὲν ἔχει μείνει.
Κι εἶναι γραμμένη τοῦ χαμοῦ ἡ Πολιτεία, ἐχτὸς
ἂν πρὶ ὁ καινούργιος ἥλιος ἀνατείλει
κάμει τὸ θάμα του ὁ οὐρανὸς καὶ στ᾿ ἄωρα τῆς νυχτὸς
μακρόθυμος τὸν κεραυνό του στείλει.
Κι ἂν πέσει πάνω τους, ἂς πέσει! ὅπως ζητᾷ
τὸ δίκιο κι οἱ Παρθένες τὸ ζητοῦνε,
ποὺ ἰδού τες, μὲ τὰ χέρια τους στὰ οὐράνια σηκωτὰ
καὶ τὴ ψυχὴ στὰ μάτια τοὺς τὸν προσκαλοῦνε.
...........................................................................
Τάχα τὸ θάμα γένηκε; -Πές μου το νὰ στὸ πῶ,
γνώμη ἄβουλη, γνώμη ἄδικη μιᾶς νιότης
σὰν τὴ δικιά μας, πού ῾σβησεν ἔτσι χωρὶς σκοπὸ
κι ἀκόμα ζεῖ καὶ ζένεται- μὲ τὸ σκοπό της!




Ανάλυση/παρουσίαση από την ομάδα του Παρνασσισμού
Χαρακτηριστικά:
  • Ύπαρξη ομοιοκαταληξίας
  • Στιχουργικοί κανόνες, ρυθμικοί και μετρικοί
  • Δημοτική γλώσσα
  • Ύπαρξη ανθρώπινης παρουσίας -διαφοροποίηση από τον Παρνασσισμό (των Ελλήνων ποιητών)
  • Ύπαρξη συναισθήματος – διαφοροποίηση από τον Παρνασσισμό (των Ελλήνων ποιητών)
  • Αντλεί το θέμα από τη μυθολογία
  • Ύπαρξη νοηματικής αλληλουχίας
  • Λεξιλόγιο απλό, καθημερινό – διαφοροποίηση από τον Παρνασσισμό (των Ελλήνων ποιητών)
  • Ύφος απλό, καθημερινό – διαφοροποίηση από τον Παρνασσισμό (των Ελλήνων ποιητών)

    - Ξενιτίδου Μιράντα, Μπισδικιάν Ελένη, Παπασπύρου Μαρτζίνα, Πατερνάς Κώστας, Παπαδόπουλος Παναγιώτης


  • Ιαμβικό μέτρο, 14στιχες στροφές, 14σύλλαβοι/13σύλλαβοι/11σύλλαβοι στίχοι
  • Πλεχτή ομοιοκαταληξία:
    φορά – συμφορά
    προφτάσουν – χορτάσουν
  • Πλαστικότητα στις λέξεις
Λάμπρος Πορφύρας
Το θέατρο

Τὸ θέατρο

Δὲν ξέρω πῶς νὰ σοῦ τὸ εἰπῶ. Μὰ ὁ δρόμος, χθὲς τὸ βράδυ,
μὲς στὴ σταχτιὰ τὴ συννεφιὰ σὰ θέατρο εἶχε γίνει.
Μόλις φαινόταν ἡ σκηνὴ στ᾿ ἀνάριο τὸ σκοτάδι
καὶ σὰ σκιὲς φαινόντανε μακριά μου οἱ θεατρίνοι.
Τὰ σπίτια πέρα κι οἱ αὐλὲς καὶ τὰ κλωνάρια ἀντάμα
ἔλεγες κι ἦταν σκηνικὰ παλιὰ καὶ ξεβαμμένα,
κι ἐκεῖνοι ἐβγαίναν κι ἔπαιζαν τ᾿ ἀλλόκοτό τους δράμα,
κι ἄκουγες βόγκους κι ἄκουγες καὶ γέλια εὐτυχισμένα.
Ἐγὼ δὲν ξέρω. Ἐβγαίνανε κι ἐσμίγαν κι ἐπαγαίναν
κι ἤτανε μιὰ παράσταση καὶ θλιβερὴ κι ὡραία.
Κι ἔβγαινε, Θέ μου! κι ἡ νυχτιὰ καθὼς ἐπαρασταίναν,
κι ἔβγαινε, Θέ μου! κι ἔριχνε τὴ μαύρη της αὐλαία.

Ανάλυση/παρουσίαση από την ομάδα του Παρνασσισμού
  • Χρήση πλεκτής ομοιοκαταληξίας:
    βράδυ – σκοτάδι
    γίνει – θεατρίνοι
  • Υπάρχουν ρυθμικοί και στιχουργικοί κανόνες
  • Έμμετρος στίχος
  • Δημοτική γλώσσα
  • Ύφος φυσικό, λιτό/απλό, παραστατικό
  • Εικόνες, παρομοιώσεις, μεταφορές
  • Έντονα συναισθήματα – μελαγχολική διάθεση (1η στροφή)
  • Ύπαρξη ανθρώπινης παρουσίας
  • Στίχος 15σύλλαβος
  • Μουσικότητα (15σύλλαβος, πλεκτή ομοιοκαταληξία)
  • Ο ποιητής υιοθετεί τον συμβολισμό. Χρησιμοποιεί λέξεις-σύμβολα. (έντονα στη 2η στροφή)
  • Λ.χ. Θέατρο >> ο κόσμος παρουσιάζεται σαν το θέατρο, η ζωή του ανθρώπου είναι θέατρο.
    >> ο ποιητής επιθυμεί να δηλώσει τη ματαιότητα της ζωής.

    - Ξενιτίδου Μιράντα, Μπισδικιάν Ελένη, Παπασπύρου Μαρτζίνα, Πατερνάς Κώστας, Παπαδόπουλος Παναγιώτης

  • Ιαμβικό μέτρο
  • Υποβλητικότητα (χαρακτηριστικό συμβολισμού)
  • Σύνδεση των πραγμάτων με τις ψυχικές καταστάσεις (χαρακτηριστικό συμβολισμού)








ΜΕΡΟΣ Γ΄
Διδ.: Α. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ
ΣΥΜΒΟΛΙΣΜΟΣ, ΝΕΟΤΕΡΗ ΠΟΙΗΣΗ – ΜΟΝΤΕΡΝΙΣΜΟΣ-ΥΠΕΡΡΕΑΛΙΣΜΟΣ


ΣΥΜΒΟΛΙΣΜΟΣ
Αντίδραση στο ρομαντισμό, στον παρνασσισμό, στο ρεαλισμό-νατουραλισμό- αντίδραση στον στόμφο, στην απάθεια, στη λεπτομερή περιγραφή του κόσμου. Γνήσια έκφραση συναισθήματος.
  • Ο εξωτερικός κόσμος-η πραγματικότητα δεν έχει κανένα ποιητικό ενδιαφέρον
  • Τα πράγματα – τα αντικείμενα είναι διαμεσολαβητές, είναι σύμβολα για να εκφραστούν οι ιδέες, οι ψυχικές ή νοητικές καταστάσεις, τα συναισθήματα/ ο εσωτερικός μας κόσμος
  • Υπαινικτική και υποβλητική χρήση της γλώσσας – στοιχείο που υιοθετούν οι Έλληνες ποιητές
  • Πολλές εικόνες και μεταφορές
  • Ποίημα δυσνόητο – ελλείπει η σαφήνεια
  • Μελαγχολική διάθεση /η πραγματικότητα -από τη στιγμή που φτάνει ποιητής ίσως και αναγνώστης στη σφαίρα των ιδεών- γεννά μελαγχολία και απελπισία.
  • Μυστικισμός
  • Πνευματικότητα – ιδεαλισμός – υιοθετείται ιδιαίτερα από Έλληνες ποιητές
  • Έντονη μουσικότητα (ποίηση=μουσική)
  • Υποβλητικός χαρακτήρας στίχου -υιοθετείται ιδιαίτερα από Έλληνες ποιητές
  • Χαλαρή ομοιοκαταληξία
  • Ανομοιοκατάληκτος ή και ελεύθερος στίχος
  • Πολλά σχήματα λόγου – και πρωτότυπα
  • Ιδιόρρυθμη σύνταξη
  • Νέο λεξιλόγιο
  • Καθαρή ποίηση -ποίηση απαλλαγμένη από ρητορισμούς, θέματα δημόσιου βίου, φιλοσοφικό /ηθικοδιδακτικό πνεύμα
  • Ο συμβολισμός φέρνει μια επανάσταση στην ποίηση ...: το ποίημα δεν έχει πλεον ως στόχο τη μίμηση της φύσης, του εξωτερικού κόσμου ή της πραγματικότητας, αλλά τη δημιουργία ενός άλλου, διαφορετικού κόσμου...”
  • ως προς τα μορφολογικά ή δομικά χαρακτηριστικά οδηγούμαστε μακριά από κάθε περιορισμό, προς τη διάλυση του ποιήματος” (Λεξικό Λογοτεχνικών Όρων)




ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΛΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ:
οι καινοτομίες του συμβολισμού λειτούργησαν ως πρώτο βήμα για να ξεφύγουμε από την παραδοσιακή και να πορευθούμε προς τη νεοτερική ποίηση,,, το γεγονός ότι ... το ποίημα αρχίζει να γίνεται δυσπρόσιτο ή και ακατανόητο... μας φέρνει πιο κοντά στον μοντερνισμό, που ως βασικό του χαρακτηριστικό έχει ακριβώς αυτή την ερμητικότητα, αυτή τη δυσκολία στην προσέγγιση” (Λεξικό Λογοτεχνικών Όρων)


Κ.Π. ΚΑΒΑΦΗΣ
ΠΕΡΙΜΕΝΟΝΤΑΣ ΤΟΥΣ ΒΑΡΒΑΡΟΥΣ
-Τι περιμένουμε στην αγορά συναθροισμένοι;
Είναι οι βάρβαροι να φθάσουν σήμερα.

-Γιατί μέσα στην Σύγκλητο μιά τέτοια απραξία;
Τι κάθοντ' οι Συγκλητικοί και δεν νομοθετούνε;

-Γιατί οι βάρβαροι θα φθάσουν σήμερα.
Τι νόμους πια θα κάμουν οι Συγκλητικοί;
Οι βάρβαροι σαν έλθουν θα νομοθετήσουν.

-Γιατί ο αυτοκράτωρ μας τόσο πρωί σηκώθη,
και κάθεται στης πόλεως την πιο μεγάλη πύλη
στον θρόνο επάνω, επίσημος, φορώντας την κορώνα;

-Γιατί οι βάρβαροι θα φθάσουν σήμερα.
Κι ο αυτοκράτωρ περιμένει να δεχθεί
τον αρχηγό τους. Μάλιστα ετοίμασε
για να τον δώσει μια περγαμηνή. Εκεί
τον έγραψε τίτλους πολλούς κι ονόματα.

-Γιατί οι δυό μας ύπατοι κ' οι πραίτορες εβγήκαν
σήμερα με τες κόκκινες, τες κεντημένες τόγες·
γιατί βραχιόλια φόρεσαν με τόσους αμεθύστους,
και δαχτυλίδια με λαμπρά γυαλιστερά σμαράγδια·
γιατί να πιάσουν σήμερα πολύτιμα μπαστούνια
μ' ασήμια και μαλάματα έκτακτα σκαλισμένα;

Γιατί οι βάρβαροι θα φθάσουν σήμερα·
και τέτοια πράγματα θαμπόνουν τους βαρβάρους.

-Γιατί κ' οι άξιοι ρήτορες δεν έρχονται σαν πάντα
να βγάλουνε τους λόγους τους, να πούνε τα δικά τους;

Γιατί οι βάρβαροι θα φθάσουν σήμερα·
κι αυτοί βαριούντ' ευφράδειες και δημηγορίες.

-Γιατί ν' αρχίσει μονομιάς αυτή η ανησυχία
κ' η σύγχυσις. (Τα πρόσωπα τι σοβαρά που έγιναν).
Γιατί αδειάζουν γρήγορα οι δρόμοι κ' οι πλατέες,
κι όλοι γυρνούν στα σπίτια τους πολύ συλλογισμένοι;

Γιατί ενύχτωσε κ' οι βάρβαροι δεν ήλθαν.
Και μερικοί έφθασαν απ' τα σύνορα,
και είπανε πως βάρβαροι πια δεν υπάρχουν.

Και τώρα τι θα γένουμε χωρίς βαρβάρους.
Οι άνθρωποι αυτοί ήσαν μιά κάποια λύσις.






  • Συμβολικός ο χαρακτήρας του ποιήματος.
  • Υπαινιγμοί / λεπτή ειρωνεία/ σαρκασμός/ ιδιότυπη γραφή με στοιχεία από το γλωσσικό ιδίωμα της Πόλης.
  • Έντονα τα στοιχεία θεατρικότητας (διάλογος / σταδιακή κλιμάκωση της αγωνίας και των αντιδράσεων των προσώπων/σκηνικός χώρος/κοστούμια).
  • Το ποίημα διακρίνεται για την πρωτότυπη δομή του. Είναι διαλογικό και αποτελείται από σκηνές διαλόγου που δημιουργούν ένα είδος στροφικού συστήματος:

-πρώτη σκηνή: στίχοι 1 – 7
-δεύτερη: στίχοι 8 – 15,
-τρίτη: στίχοι 16 – 27,
-τέταρτη: στίχοι 28 – 34.

-Το τελευταίο δίστιχο (στ. 35 – 36) αποτελεί μόνο του την κατακλείδα ενότητα, στην οποία συνοψίζεται το αναπότρεπτο και το αμετάκλητο αλλά και η τραγική απουσία της άρσης του αδιεξόδου ή της λύσης.

  • Οι στίχοι είναι ελεύθεροι από ομοιοκαταληξία και αποτελούνται από 11 – 15 συλλαβές.
  • Ο ρυθμός και η τονικότητα εξασφαλίζονται με τη χρήση του ιαμβικού μέτρου.
  • Η μορφή αυτή του ποιήματος με ερωτήσεις – απαντήσεις προσφέρει μία έντονη θεατρικότητα στο συγκεκριμένο ποίημα.
  • Υπάρχει μία κλιμάκωση στο είδος των ερωτήσεων – ενώ η πρώτη ερώτηση ξεκινά με την απλή φράση «τι περιμένουμε στην αγορά συναθροισμένοι;», στις επόμενες ερωτήσεις οι απορίες πυκνώνουν και μεγαλώνουν την ανησυχία και την αγωνία των ηρώων του ποιήματος και του αναγνώστη. Οι ίδιες οι ερωτήσεις φέρουν και το βάρος της σκηνοθεσίας του ποιήματος.
  • Η γλώσσα του ποιήματος είναι η απλή δημοτική, με κάποιους αλεξανδρινούς τύπους που χρησιμοποιεί ο Καβάφης («θα κάμουν» - στιχ. 6, «να τον δώσει» - στιχ. 14, «τες κόκκινες», «τες κεντημένες τόγες», στιχ. 17), όπως και κάποιους χαρακτηριστικούς καβαφικούς τύπους, π.χ. «σύγχυσις» (στιχ. 29), «αυτοκράτωρ» (στιχ. 8), «λύσις» - στιχ. 36) της αρχαίας ελληνικής.
  • Το ύφος είναι απλό ως προς τα εκφραστικά μέσα, αλλά η θεατρικότητα του ποιήματος που οφείλεται στη διαλογική μορφή του, δίνει παραστατικότητα και αμεσότητα στο ποίημα.
  • Τα σημεία στίξης ζωντανεύουν τον διάλογο που εξελίσσεται μπροστά στα μάτια μας, το επαναλαμβανόμενο «γιατί» στις ερωτήσεις του “αδαούς” υπηκόου δίνει έμφαση στην αγωνία του αναγνώστη και διατηρεί τη ρυθμικότητα του ποιήματος σε συνδυασμό με το ιαμβικό μέτρο.
  • Τα επίθετα στους στιχ. 16 – 21 είναι προσεκτικά επιλεγμένα για να αποδώσουν το μέτρο του υλικού πλούτου της ρωμαϊκής πολιτείας.
  • Αποφθεγματική η αξία της κατακλείδας:
Η διάψευση των προσδοκιών των ξεπεσμένων ηθικά και πολιτικά ανθρώπων για την ανυπαρξία των «βαρβάρων» είναι χαρακτηριστική αιτία της θλίψης και της ματαίωσης που αισθάνονται. Οι «βάρβαροι» δε θεωρήθηκαν στο ποίημα ποτέ ως η μοναδική λύση για την άρση του κοινωνικού και πολιτικού αδιεξόδου της Πολιτείας. Ήταν απλώς «μια κάποια λύσις», μια επιλογή για την αντιμετώπιση των προβλημάτων. Η απόλυτη απελπισία από τη μη έλευσή τους, θα τους αναγκάσει να αναζητήσουν μια διαφορετική λύση.
  • Η θέση του αφηγητή:Δεν είναι αποστασιοποιημένος.Παρατηρεί/Περιγράφει και «απαντά» με υπαινικτικό τρόπο. «Ντύνεται» με το προσωπείο του «αδαούς» πολίτη -αναγνώστη.
Παρουσίαση/ανάλυση του ποιήματος/Διδακτική Πρόταση: Σπύρος Αντωνέλλος ΕΜΕ Φιλολογικών - Θεάτρου


Κ.Π. ΚΑΒΑΦΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΝΟΙ ΒΑΣΙΛΕΙΣ
Μαζεύθηκαν οι Aλεξανδρινοί
να δουν της Κλεοπάτρας τα παιδιά,
τον Καισαρίωνα, και τα μικρά του αδέρφια,
Aλέξανδρο και Πτολεμαίο, που πρώτη
φορά τα βγάζαν έξω στο Γυμνάσιο,
εκεί να τα κηρύξουν βασιλείς,
μες στη λαμπρή παράταξι των στρατιωτών.

Ο Aλέξανδρος— τον είπαν βασιλέα
της Aρμενίας, της Μηδίας, και των Πάρθων.
Ο Πτολεμαίος— τον είπαν βασιλέα
της Κιλικίας, της Συρίας, και της Φοινίκης.
Ο Καισαρίων στέκονταν πιο εμπροστά,
ντυμένος σε μετάξι τριανταφυλλί,
στο στήθος του ανθοδέσμη από υακίνθους,
η ζώνη του διπλή σειρά σαπφείρων κι αμεθύστων,
δεμένα τα ποδήματά του μ’ άσπρες
κορδέλλες κεντημένες με ροδόχροα μαργαριτάρια.
Aυτόν τον είπαν πιότερο από τους μικρούς,
αυτόν τον είπαν Βασιλέα των Βασιλέων.

Οι Aλεξανδρινοί ένοιωθαν βέβαια
που ήσαν λόγια αυτά και θεατρικά.

Aλλά η μέρα ήτανε ζεστή και ποιητική,
ο ουρανός ένα γαλάζιο ανοιχτό,
το Aλεξανδρινό Γυμνάσιον ένα
θριαμβικό κατόρθωμα της τέχνης,
των αυλικών η πολυτέλεια έκτακτη,
ο Καισαρίων όλο χάρις κι εμορφιά
(της Κλεοπάτρας υιός, αίμα των Λαγιδών)·
κ’ οι Aλεξανδρινοί έτρεχαν πια στην εορτή,
κ’ ενθουσιάζονταν, κ’ επευφημούσαν
ελληνικά, κ’ αιγυπτιακά, και ποιοι εβραίικα,
γοητευμένοι με τ’ ωραίο θέαμα—
μ’ όλο που βέβαια ήξευραν τι άξιζαν αυτά,
τι κούφια λόγια ήσανε αυτές η βασιλείες. 


Ανάλυση/παρουσίαση από την ομάδα του Συμβολισμού
  • Δεν υπάρχει ομοιοκαταληξία- ο στίχος τείνει προς τον μοντερνισμό
            Σαν έξαφνα...φωνές
  • Ιδιόρρυθμη χρήση της σύνταξης
           οι Αλεξανδρινοί ... και θεατρικά
  • Σημεία στίξης -Πολλά κόμματα που κάνουν τις προτάσεις κοφτές και σύντομες/ παύλα και άνω τελεία

  • Αίσθημα θλίψης
           Αποχαιρέτα την, την Αλεξάνδρεια που χάνεις
  • Όλο το ποίημα είναι ένα σύμβολο γι' αυτό και είναι δυσνόητο.
    Χρήση συμβόλων: θίασος, Αλεξάνδρεια (= συμβολίζει αυτά που έχει επιτύχει κάποιος, αλλά και αυτά που προσδοκά)

  • Χρήση ιδιαίτερου ποιητικού λεξιλογίου
          τα εξαίσια όργανα του μυστικού θιάσου
            θριαμβικό κατόρθωμα της τέχνης,
  • Μυστικισμός
  • Δε γίνεται εύκολα αντιληπτό το θέμα
  • Δημοτική γλώσσα με στοιχεία του Αλεξανδρινού ιδιώματος
!!! (η αντί για οι)
  • Αφθονία εικόνων
  • Ελεύθερος στίχος
  • Τραγική ειρωνία (χαρακτηριστικό στοιχείο της ποίησης του Καβάφη) – για την τύχη του Καισαρίωνα (δολοφονείται)

    -Μπακοπούλου Βίβιαν, Μπουκουβάλας Παναγιώτης, Μπουμπουλίμα Ρομπέρτο, Νεστορίδης Ιάσονας, Πασίνη Ελισάβετ

  • Ο Καβάφης μεταπλάθει ένα ιστορικό γεγονός
ΝΕΟΤΕΡΗ ΠΟΙΗΣΗ-
ΜΟΝΤΕΡΝΙΣΜΟΣ-ΥΠΕΡΡΕΑΛΙΣΜΟΣ
!!! Για τη Νεότερη και Μοντέρνα Ποίηση στη  φωτοτυπία από το Λεξικό Λογοτεχνικών Όρων


ΜΟΝΤΕΡΝΙΣΜΟΣ
  • Ο καλλιτέχνης δεν πρέπει να μένει εγκλωβισμένοςστην πραγματικότητα της καθημερινής ζωής αλλά να χρησιμοποιεί τη φαντασία, την τύχη , το όνειρο και το ασυνείδητο, σπάζοντας τα δεσμά του ρεαλισμού, της αληθοφάνειας και της ευλογοφάνειας ... να φτάσει σε μια υπερ-πραγματικότητα, ξεφεύγοντας οριστικά από τον έλεγχο της λογικής και από τις κάθε είδους προκαταλήψεις, τόσο στη ζωή όσο και στην τέχνη” (Λεξικό Λογοτεχνικών Όρων)
    Ανδρέας Εμπειρίκος, Νίκος Εγγονόπουλος, Νίκος Γκάτσος
    Υπερρεαλιστικά στοιχεία: Οδυσσέας Ελύτης, Μίλτος Σαχτούρης, Νάνος Βαλαωρίτης,...


ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ Ο ΤΟΠΟΣ ΜΑΣ
Ανεβήκαμε πάνω στο λόφο να δούμε τον τόπο μας –
φτωχικά, μετρημένα χωράφια, πέτρες, λιόδεντρα.
Αμπέλια τραβάν κατά τη θάλασσα. Δίπλα στ’ αλέτρι
καπνίζει μια μικρή φωτιά. Του παππουλή τα ρούχα
τα σιάξαμε σκιάχτρο για τις κάργιες. Οι μέρες μας
παίρνουν το δρόμο τους για λίγο ψωμί και μεγάλες λιακάδες.
Κάτω απ’ τις λεύκες φέγγει ένα ψάθινο καπέλο.
Ο πετεινός στο φράχτη. Η αγελάδα στο κίτρινο.
Πώς έγινε και μ’ ένα πέτρινο χέρι συγυρίσαμε
το σπίτι μας και τη ζωή μας; Πάνω στ’ ανώφλια
είναι η καπνιά, χρόνο το χρόνο, απ’ τα κεριά του Πάσχα –
μικροί μικροί μαύροι σταυροί που χάραξαν οι πεθαμένοι
γυρίζοντας απ’ την Ανάσταση. Πολύ αγαπιέται αυτός ο τόπος
με υπομονή και περηφάνεια. Κάθε νύχτα απ’ το ξερό πηγάδι
βγαίνουν τ’ αγάλματα προσεχτικά κι ανεβαίνουν στα δέντρα.



    ΑΝΔΡΕΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΣ ΗΧΩ
Τα βήματά μας αντηχούν ακόμη
Μέσα στο δάσος με το βόμβο των εντόμων
Και τις βαρειές σταγόνες απ' τ' αγιάζι
Που στάζει στα φυλλώματα των δέντρων
Κι ιδού που σκάζει μέσα στις σπηλιές
Η δόνησις κάθε κτυπήματος των υλοτόμων
Καθώς αραιώνουν με πελέκια τους κορμούς
Κρατώντας μες στο στόμα τους τραγούδια
Που μάθαν όταν ήτανε παιδιά
Και παίζανε κρυφτούλι μες στο δάσος.




  • Να διασκευάσετε το παρακάτω παραδοσιακό ποίημα σε μοντέρνο
    Kuro Siwo Ν, ΚΑΒΒΑΔΙΑΣ

    Πρώτο ταξίδι έτυχε ναύλος για το Νότο,
    δύσκολες βάρδιες, κακός ύπνος και μαλάρια.
    Είναι παράξενα της Ίντιας τα φανάρια
    και δεν τα βλέπεις, καθώς λένε με το πρώτο.
    Πέρ' απ' τη γέφυρα του Αδάμ, στη Νότιο Κίνα,
    χιλιάδες παραλάβαινες τσουβάλια σόγια.
    Μα ούτε στιγμή δεν ελησμόνησες τα λόγια
    που σου 'πανε μια κούφια ώρα στην Αθήνα
    Στα νύχια μπαίνει το κατράμι και τ' ανάβει,
    χρόνια στα ρούχα το ψαρόλαδο μυρίζει,
    κι ο λόγος της μες' το μυαλό σου να σφυρίζει,
    "ο μπούσουλας είναι που στρέφει ή το καράβι; "
    Νωρίς μπατάρισε ο καιρός κ' έχει χαλάσει.
    Σκατζάρισες, μα σε κρατά λύπη μεγάλη.
    Απόψε ψόφησαν οι δυο μου παπαγάλοι
    κι ο πίθηκος που 'χα με κούραση γυμνάσει.
    Η λαμαρίνα! ...η λαμαρίνα όλα τα σβήνει.
    Μας έσφιξε το kuro siwo σαν μια ζώνη
    κ' συ κοιτάς ακόμη πάνω απ΄το τιμόνι,
    πως παίζει ο μπούσουλας καρτίνι με καρτίνι.





  • Να συνθέσετε ένα υπερρεαλιστικό ποίημα

                                                                                                               














ΝΕΟΤΕΡΗ ΠΟΙΗΣΗ
ΕΛΕΝΗ Γ. ΣΕΦΕΡΗΣ


ΤΕΥΚΡΟΣ ... ες γην εναλίαν Κύπρον ου μ' εθέσπισεν
οικείν Απόλλων, όνομα νησιωτικόν
Σαλαμίνα θέμενον της εκεί χάριν πάτρας.
..............................................................
ΕΛΕΝΗ: 
Ουκ ήλθον ες γην Τρωάδ' , αλλ' είδωλον ήν.
.............................................................
ΑΓΓΕΛΟΣ: 
Τι φής;
Νεφέλης άρ' άλλως είχομεν πόνους πέρι;
ΕΥΡΙΠΙΔΗΣ,ΕΛΕΝΗ

    "Τ' αηδόνια δε σ' αφήνουνε να κοιμηθείς στις Πλάτρες''.

    Αηδόνι ντροπαλό, μες στον ανασασμό των φύλλων,
    σύ που δωρίζεις τη μουσική δροσιά του δάσους
    στα χωρισμένα σώματα και στις ψυχές
    αυτών που ξέρουν πως δε θα γυρίσουν.
    Τυφλή φωνή, που ψηλαφείς μέσα στη νυχτωμένη μνήμη
    βήματα και χειρονομίεςδε θα τολμούσα να πω φιλήματα.
    και το πικρό τρικύμισμα της ξαγριεμένης σκλάβας.

    "Τ' αηδόνια δε σ' αφήνουνε να κοιμηθείς στις Πλάτρες".

    Ποιες είναι οι Πλάτρες; Ποιος το γνωρίζει τούτο το νησί;
    Έζησα τη ζωή μου ακούγοντας ονόματα πρωτάκουστα:
    καινούργιους τόπους, καινούργιες τρέλες των ανθρώπων
    ή των θεών.
    η μοίρα μου που κυματίζει
    ανάμεσα στο στερνό σπαθί ενός Αίαντα
    και μιαν άλλη Σαλαμίνα
    μ' έφερε εδώ σ' αυτό το γυρογιάλι.
    Το φεγγάρι
    βγήκε απ' το πέλαγο σαν Αφροδίτη.
    σκέπασε τ' άστρα του Τοξότη, τώρα πάει να 'βρει
    την καρδιά του Σκορπιού, κι όλα τ' αλλάζει.
    Πού είναι η αλήθεια;
    Ήμουν κι εγώ στον πόλεμο τοξότης.
    το ριζικό μου, ενός ανθρώπου που ξαστόχησε.

    Αηδόνι ποιητάρη,
    σαν και μια τέτοια νύχτα στ' ακροθαλάσσι του Πρωτέα
    σ' άκουσαν οι σκλάβες Σπαρτιάτισσες κι έσυραν το θρήνο,
    κι ανάμεσό τους-ποιος θα το 'λεγε-η Ελένη!
    Αυτή που κυνηγούσαμε χρόνια στο Σκάμαντρο.
    Ήταν εκεί, στα χείλια της ερήμου. την άγγιξα, μου μίλησε:
    "Δεν είν' αλήθεια, δεν είν' αλήθεια" φώναζε.
    "Δεν μπήκα στο γαλαζόπλωρο καράβι.
    Ποτέ δεν πάτησα την αντρειωμένη Τροία".

    Με το βαθύ στηθόδεσμο, τον ήλιο στα μαλλιά, κι αυτό
    το ανάστημα
    ίσκιοι και χαμόγελα παντού
    στους ώμους στους μηρούς στα γόνατα.
    ζωντανό δέρμα, και τα μάτια
    με τα μεγάλα βλέφαρα,
    ήταν εκεί, στην όχθη ενός Δέλτα.
    Και στην Τροία;
    Τίποτε στην Τροία-ένα είδωλο.
    Έτσι το θέλαν οι θεοί.
    Κι ο Πάρης, μ' έναν ίσκιο πλάγιαζε σα να ήταν πλάσμα
    ατόφιο.
    κι εμείς σφαζόμασταν για την Ελένη δέκα χρόνια .

    Μεγάλος πόνος είχε πέσει στην Ελλάδα.
    Τόσα κορμιά ριγμένα
    στα σαγόνια της θάλασσας στα σαγόνια της γης.
    τόσες ψυχές
    δοσμένες στις μυλόπετρες, σαν το σιτάρι.
    Κι οι ποταμοί φουσκώναν μες στη λάσπη το αίμα
    για ένα λινό κυμάτισμα για μια νεφέλη
    μιας πεταλούδας τίναγμα το πούπουλο ενός κύκνου
    για ένα πουκάμισο αδειανό, για μιαν Ελένη.
    Κι ο αδερφός μου;
    Αηδόνι αηδόνι αηδόνι,
    τ' είναι θεός; τι μη θεός; και τι τ' ανάμεσό τους;

    "Τ' αηδόνια δε σ' αφήνουνε να κοιμηθείς στις Πλάτρες".

    Δακρυσμένο πουλί,
    στην Κύπρο τη θαλασσοφίλητη
    που έταξαν για να μου θυμίζει την πατρίδα,
    άραξα μοναχός μ' αυτό το παραμύθι,
    αν είναι αλήθεια πως αυτό είναι παραμύθι,
    αν είναι αλήθεια πως οι άνθρωποι Δε θα ξαναπιάσουν
    τον παλιό δόλο των θεών.
    αν είναι αλήθεια
    πως κάποιος άλλος Τεύκρος, ύστερα από χρόνια,
    ή κάποιος Αίαντας ή Πρίαμος ή Εκάβη
    ή κάποιος άγνωστος, ανώνυμος που ωστόσο
    είδε ένα Σκάμαντρο να ξεχειλάει κουφάρια,
    δεν το 'χει μες στη μοίρα του ν' ακούσει
    μαντατοφόρους που έρχουνται να πούνε
    πως τόσος πόνος τόση ζωή
    πήγαν στην άβυσσο
    για ένα πουκάμισο αδειανό για μιαν Ελένη.



Ανάλυση/παρουσίαση από την ομάδα του Μοντερνισμού (Νεότερη Ποίηση-Υπερρεαλισμός
  • Θέμα: η ιστορία της Ελένης και η διαφορά μεταξύ του “Είναι” και του “Φαίνεσθαι”
  • Δε χρησιμοποιείται ομοιοκαταληξία
  • Υπάρχει ανομοιομορφία στους στίχους
  • Πολλές ελλειπτικές προτάσεις -σύντομος λόγος
  • Πολλά σημεία στίξης- διαφοροποιείται
  • Κυριαρχούν οι συνδυασμοί λέξεων
  • Υπάρχουν πολλές εικόνες (λυρισμός, δραματικότητα)
  • Δεν υπάρχει αρχή, ο αναγνώστης ρίχνεται στη ροή των γεγονότων
  • Δημοτική/απλή γλώσσα
  • Ύφος λιτό/απλό
  • Ο αφηγητής είναι παντογνώστης και εξηγεί/ ερμηνεύει
  • Ακολουθεί σε αρκετά σημεία συντακτικούς κανόνες – διαφοροποιείται
  • Ιαμβικό μέτρο, 15/βος – διαφοροποιείται
  • Συμβολισμός
    Ελένη, Τεύκρος, Κύπρος – πολιτική κατάσταση
    τόσος πόνος τόση ζωή... για μιαν Ελένη” = οι αγώνες, οι πόλεμοι, οι θυσίες των λαών για ιδανικά είναι μάταια, όταν αυτά τα ιδανικά αποδεικνύονται απατηλά/ ψεύτικα. Πίσω από τους αγώνες αυτούς κρύβονται αιτίες ανούσιες / κενές: η κατοχή της Κύπρου από τους Άγγλους 9 χρόνια μετά τη λήξη του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου- οι Άγγλοι διακύρυσσαν πως αγωνίζονταν για την ελευθερία των λαών!
  • Υπάρχει τμηματικά λογική ακολουθία που διακόπτουν οι μεταβάσεις από το παρόν (νύχτα του ποιητή στις Πλάτρες), περνά στο μύθο (ο ποιητής ενώνει τη φωνή του με τη φωνή του Τεύκρου), ξαναγυρνά στο παρόν (υπερισχύει η φωνή του ποιητή)
- Μπούρος Χάρης, Παπαφωτίου Αναστάσιος, Παπαδόπουλος Ραφαήλ, Παράσχος Γιώργος, Πατσάρας Νίκος

!!! Στο υλικό έγινε και πρόσθετη επεξεργασία  στην τάξη με τη συνεργασία όλων των ομάδων.
Σχολικό έτος 2011-2012   Τμήμα Α4


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου